Ngang nhiên chở rác thải xây dựng san lấp bờ bãi dòng sông Đáy (Hà Nội), hình ảnh và câu chuyện được phản ánh trong loạt phóng sự điều tra của báo Tuổi Trẻ cuối năm 2025 - Ảnh: QUANG THẾ
Nói đến những đóng góp cho môi trường, người ta thường nhắc đến các nhà khoa học, các tổ chức bảo tồn, các cơ quan quản lý hay những cộng đồng tình nguyện. Nhưng có một lực lượng cũng âm thầm đóng vai trò đặc biệt quan trọng, đó là báo chí.
Nhiều năm qua, không ít vụ việc gây ô nhiễm môi trường chỉ thực sự được quan tâm khi thông tin xuất hiện trên mặt báo. Khi một bài báo được đăng tải, một phóng sự được phát sóng hay một tuyến bài điều tra được công bố, câu chuyện không còn là nỗi lo của vài người dân địa phương mà trở thành dư luận buộc các bên liên quan phải đối thoại và hành động.
Có những con sông tiếp tục bị xả thải vì không ai lên tiếng và nhiều khu rừng tiếp tục bị lấn chiếm vì không ai theo đuổi đến cùng. Hoặc một dự án sẽ tiếp tục gây tác động tiêu cực vì những cảnh báo khoa học không được lắng nghe. Khi đó không ít nhà báo đã phải lặn lội đến những nơi xa xôi, nguy hiểm để ghi nhận thực trạng môi trường.
Có người nhiều tháng theo đuổi một vụ khai thác khoáng sản trái phép. Có người kiên trì bám hiện trường các điểm nóng phá rừng. Những bài điều tra ấy đôi khi không tạo ra hiệu ứng tức thời như các tin tức giải trí hay các sự kiện giật gân nhưng giá trị của chúng nằm ở chỗ góp phần bảo vệ những tài sản chung mà một khi mất đi sẽ rất khó phục hồi.
Khi một cánh rừng bị chặt hạ, tác động có thể chỉ được nhìn thấy nhiều năm sau. Hoặc một dòng sông bị ô nhiễm, thế hệ hiện tại có thể chưa cảm nhận hết hệ lụy mà thế hệ tương lai phải gánh chịu. Báo chí viết về môi trường có tầm nhìn dài hạn, sự kiên trì và trách nhiệm xã hội rất lớn.
Nhiều năm gần đây, truyền thông đã góp phần lan tỏa mạnh mẽ các mô hình kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, những sáng kiến giảm rác thải nhựa, bảo tồn đa dạng sinh học hay thích ứng với biến đổi khí hậu.
Một câu chuyện hay về một ngôi trường phân loại rác, một doanh nghiệp tái chế hiệu quả hay một cộng đồng phục hồi rừng ngập mặn có thể truyền cảm hứng cho hàng ngàn người khác cùng hành động. Đó là sức mạnh đặc biệt của báo chí: không chỉ phê phán cái sai mà còn khuyến khích cái đúng phát triển.
Nhiều thay đổi tích cực về môi trường trong xã hội hôm nay có dấu ấn không nhỏ của truyền thông. Ý thức hạn chế túi ni lông, phân loại rác tại nguồn, bảo vệ động vật hoang dã hay tiết kiệm năng lượng đã được thúc đẩy mạnh mẽ nhờ những chiến dịch thông tin bền bỉ của các cơ quan báo chí.
Đằng sau mỗi bài viết về môi trường là rất nhiều công sức người làm báo khi họ đọc tài liệu khoa học, kiểm chứng số liệu, tiếp xúc chuyên gia, khảo sát thực địa và đối diện với không ít áp lực từ các nhóm lợi ích. Đây không phải lĩnh vực dễ viết nhưng là một trong những lĩnh vực có ý nghĩa xã hội sâu sắc nhất.
Mỗi cây xanh được giữ lại, mỗi dòng sông được hồi sinh, mỗi chính sách môi trường được hoàn thiện đều có thể mang dấu ấn của rất nhiều lực lượng khác nhau. Trong đó có những người làm báo - lực lượng góp phần bảo vệ những giá trị bền vững và giữ gìn tương lai xanh cho các thế hệ mai sau.
