(hoinhabaonghean.vn) - Thắng lợi của cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Nghệ An năm 1945 là sự kết tinh của sức mạnh đại đoàn kết, khả năng nắm bắt thời cơ và tinh thần chủ động, linh hoạt, quyết đoán trong hành động. Tám thập niên sau, những giá trị ấy tiếp tục được phát huy, trở thành nguồn lực tinh thần để Nghệ An khơi dậy ý chí tự lực, tự cường, phát huy sức dân và hiện thực hóa mục tiêu trở thành tỉnh khá của cả nước, cực tăng trưởng tầm quốc gia.
Sức dân, thời cơ và bản lĩnh làm nên thắng lợi Cách mạng Tháng Tám ở Nghệ An
Cách mạng Tháng Tám ở Nghệ An là kết quả của quá trình chuẩn bị bền bỉ về lực lượng, tổ chức và phong trào quần chúng. Từ đầu năm 1941, các cuộc đấu tranh của học sinh ở Vinh, khởi nghĩa Đội Cung tại Rạng - Đô Lương tiếp tục hun đúc tinh thần yêu nước. Sau ngày 9/3/1945, Nhật đảo chính Pháp, 307 tù chính trị ở Nghệ An được trả tự do, nhiều cán bộ trở về khôi phục cơ sở, nối lại phong trào. Ngày 19/5/1945, Ban Vận động Mặt trận Việt Minh liên tỉnh Nghệ - Tĩnh được thành lập, góp phần thống nhất lực lượng và sự lãnh đạo phong trào. Từ tháng 5 đến tháng 7/1945, tại các phủ, huyện đồng bằng Nghệ An diễn ra 262 cuộc đấu tranh chống thuế, bắt phu, bắt lính, chống Nhật thu thóc, phá hoại hoa màu và chống hào lý nhũng nhiễu.
Ngày 8/8/1945, Đại hội đại biểu Việt Minh liên tỉnh Nghệ - Tĩnh họp tại làng Châu Sơn, xã Phúc Mỹ với 40 đại biểu, bàn việc phát triển Việt Minh, các hội cứu quốc, đội tự vệ, tiểu tổ du kích; tổ chức phân khu, chuẩn bị cán bộ, vũ khí và lương thực. Riêng Nghệ An được tổ chức thành bốn phân khu; Ban Chấp hành Việt Minh liên tỉnh gồm bảy ủy viên, đồng chí Nguyễn Xuân Linh làm Bí thư. Khi tình hình chuyển biến mau lẹ, Ban Thường vụ Việt Minh Nghệ - Tĩnh lập ngay Ủy ban khởi nghĩa, chủ động điều chỉnh phương án giành chính quyền phù hợp với từng địa bàn.
Cách mạng Tháng Tám ở Nghệ An là kết quả của quá trình chuẩn bị bền bỉ về lực lượng, tổ chức và phong trào quần chúng. Từ đầu năm 1941, các cuộc đấu tranh của học sinh ở Vinh, khởi nghĩa Đội Cung tại Rạng - Đô Lương tiếp tục hun đúc tinh thần yêu nước. Sau ngày 9/3/1945, Nhật đảo chính Pháp, 307 tù chính trị ở Nghệ An được trả tự do, nhiều cán bộ trở về khôi phục cơ sở, nối lại phong trào. Ngày 19/5/1945, Ban Vận động Mặt trận Việt Minh liên tỉnh Nghệ - Tĩnh được thành lập, góp phần thống nhất lực lượng và sự lãnh đạo phong trào. Từ tháng 5 đến tháng 7/1945, tại các phủ, huyện đồng bằng Nghệ An diễn ra 262 cuộc đấu tranh chống thuế, bắt phu, bắt lính, chống Nhật thu thóc, phá hoại hoa màu và chống hào lý nhũng nhiễu.
Ngày 8/8/1945, Đại hội đại biểu Việt Minh liên tỉnh Nghệ - Tĩnh họp tại làng Châu Sơn, xã Phúc Mỹ với 40 đại biểu, bàn việc phát triển Việt Minh, các hội cứu quốc, đội tự vệ, tiểu tổ du kích; tổ chức phân khu, chuẩn bị cán bộ, vũ khí và lương thực. Riêng Nghệ An được tổ chức thành bốn phân khu; Ban Chấp hành Việt Minh liên tỉnh gồm bảy ủy viên, đồng chí Nguyễn Xuân Linh làm Bí thư. Khi tình hình chuyển biến mau lẹ, Ban Thường vụ Việt Minh Nghệ - Tĩnh lập ngay Ủy ban khởi nghĩa, chủ động điều chỉnh phương án giành chính quyền phù hợp với từng địa bàn.
Ngày 15/8/1945, tin Chính phủ Nhật đầu hàng vô điều kiện được công bố. Ủy ban khởi nghĩa Nghệ - Tĩnh lập tức phát lệnh hành động. Các địa phương khẩn trương thành lập Ủy ban khởi nghĩa, Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời; truyền đơn, biểu ngữ, cờ đỏ sao vàng xuất hiện khắp nơi; mít tinh, diễn thuyết, biểu tình, tuần hành, thị uy liên tiếp diễn ra. Ở Quỳnh Lưu, Diễn Châu, mặc dù chưa chính thức khởi nghĩa, Việt Minh đã làm chủ nhiều mặt, tước khí giới lực lượng lính khố lục, bắt Việt gian, tổ chức canh gác các ngả đường. Khí thế giành chính quyền nhanh chóng lan rộng từ cơ sở.
Ngày 16/8, nhân dân Thanh Thủy (Nam Đàn) giành chính quyền; ngày 17/8, khởi nghĩa diễn ra tại Yên Dũng, Lộc Đa quanh thành phố Vinh; ngày 18/8, Quỳnh Lưu trở thành huyện đầu tiên của Nghệ An giành chính quyền cấp huyện. Trước nguy cơ quân Pháp từ Lào có thể trở lại, Ủy ban khởi nghĩa Nghệ - Tĩnh tiếp tục ra thông tri khẩn cấp, yêu cầu các địa phương lập tức giành chính quyền, tổ chức lực lượng bảo vệ thành quả cách mạng. Ngày 19/8, quần chúng Hưng Nguyên kéo lên phủ lỵ, giành chính quyền thắng lợi. Chỉ trong ít ngày, khí thế cách mạng từ nông thôn đã bao quanh và tạo sức ép mạnh mẽ đối với trung tâm Vinh - Bến Thủy.
Sáng 21/8/1945, hàng vạn nhân dân thành phố và ngoại thành, gồm công nhân, nông dân, dân nghèo thành thị, trí thức, học sinh và các tầng lớp nhân dân, mang theo gậy gộc, giáo mác, giương cao cờ đỏ sao vàng, rầm rập biểu tình, tuần hành thị uy trên các đường phố. Đồng chí Nguyễn Tài, đại diện Việt Minh, trực tiếp gặp chỉ huy quân Nhật, yêu cầu không can thiệp và bàn giao quyền kiểm soát cho cách mạng. Các ủy viên Ủy ban khởi nghĩa dẫn lực lượng tự vệ công nhân, thanh niên cùng một bộ phận lính Bảo an đi theo cách mạng tiến vào chiếm các công sở. Đúng 12 giờ trưa ngày 21/8/1945, quần chúng bao vây Dinh tỉnh trưởng Nghệ An. Tỉnh trưởng Đặng Hướng tuyên bố quy hàng cách mạng. Đồng chí Lê Viết Lượng thay mặt Ủy ban cách mạng lâm thời tuyên bố xóa bỏ bộ máy chính quyền cũ, thiết lập chính quyền cách mạng và kêu gọi nhân dân bảo vệ an ninh, trật tự. Đến chiều, công nhân Nhà máy Trường Thi và các nhà máy trong thành phố tổ chức mít tinh, lập Ủy ban công nhân cách mạng lâm thời. Cuộc khởi nghĩa ở Vinh kết thúc thắng lợi.
Từ Vinh - Bến Thủy, thắng lợi tiếp tục lan nhanh trên toàn tỉnh. Diễn Châu giành chính quyền ngày 21/8; Nghĩa Đàn ngày 22/8; Nam Đàn, Thanh Chương, Anh Sơn ngày 23/8; Nghi Lộc, Yên Thành ngày 25/8. Ở Diễn Châu, phong trào thắng lợi ở hầu khắp làng, xã rồi mới tiến lên giành phủ lỵ. Tại Tương Dương, Con Cuông, Quỳ Châu, cơ sở quần chúng còn mỏng, bộ máy chính quyền cũ vẫn có ảnh hưởng, Việt Minh lựa chọn phương thức mềm dẻo, hạn chế đối đầu, tranh thủ sự đồng tình của đồng bào các dân tộc và thuyết phục quan lại, châu phà, thổ ty, lang đạo. Môn Sơn (Con Cuông), nơi có cơ sở cách mạng từ thời kỳ 1930-1931, giành chính quyền ngày 23/8. Ngày 26/8, tại Vĩnh Hòa, Tương Dương, Con Cuông, đại biểu Việt Minh họp với quan lại và tổng lý các làng bản, tuyên bố xóa bỏ chính quyền cũ, thành lập chính quyền mới; những người đã quy thuận cách mạng được sử dụng phù hợp, những người không còn được quần chúng tín nhiệm được thay thế.
Chỉ trong chín ngày, cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền trên toàn tỉnh Nghệ An đã thắng lợi, góp phần quan trọng vào thắng lợi chung của Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Thắng lợi ấy thể hiện rõ tinh thần đoàn kết, chủ động, quyết đoán và linh hoạt trong hành động - những giá trị làm nên sức mạnh của mùa Thu cách mạng trên quê hương Nghệ An.
Phát huy tinh thần Tháng Tám, hiện thực hóa khát vọng phát triển Nghệ An
Ý nghĩa của Cách mạng Tháng Tám ở Nghệ An không chỉ được ghi dấu bằng thắng lợi giành chính quyền, mà còn kết tinh những giá trị có sức sống lâu bền: dựa vào Nhân dân, chủ động chuẩn bị lực lượng, nhạy bén nắm bắt thời cơ, kiên định mục tiêu nhưng linh hoạt trong phương pháp hành động. Những giá trị ấy đã được thử thách, bồi đắp qua các chặng đường cách mạng và hôm nay tiếp tục trở thành nguồn lực tinh thần quan trọng cho sự phát triển của tỉnh.
Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ XX đặt Nghệ An trước một yêu cầu phát triển mới, cao hơn cả về tốc độ, chất lượng và tầm vóc. Cốt lõi là xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; đột phá về thể chế, khơi thông các nguồn lực; đổi mới mô hình tăng trưởng, phát huy lợi thế từng vùng; phát triển nguồn nhân lực, kết cấu hạ tầng, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đồng thời bảo đảm mọi thành quả phát triển hướng tới nâng cao đời sống Nhân dân. Mục tiêu đến năm 2030 là đưa Nghệ An trở thành tỉnh khá của cả nước, cực tăng trưởng tầm quốc gia; tầm nhìn đến năm 2045 trở thành tỉnh có thu nhập cao, phát triển toàn diện, văn minh, hiện đại. Khát vọng đó được cụ thể hóa bằng những chỉ tiêu có tính bứt phá: tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong tỉnh (GRDP) bình quân giai đoạn 2026-2030 đạt từ 12% trở lên; GRDP bình quân đầu người đạt khoảng 165-190 triệu đồng; tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026-2030 đạt khoảng 1.150 nghìn tỷ đồng; thu ngân sách nhà nước trên địa bàn tăng bình quân 12% trở lên.
Đây không chỉ là yêu cầu về tốc độ tăng trưởng, mà còn đòi hỏi nâng cao chất lượng phát triển, sức cạnh tranh và hiệu quả huy động, sử dụng các nguồn lực. Mục tiêu tăng trưởng năm 2026 từ 11,05% trở lên vì thế có ý nghĩa tạo đà cho việc duy trì tăng trưởng hai con số trong cả nhiệm kỳ. Những kết quả bước đầu của năm 2026 cho thấy một số động lực tăng trưởng đang được hình thành rõ hơn. Sáu tháng đầu năm 2026, GRDP ước tăng 9,65%, mức cao nhất cùng kỳ kể từ năm 2012; trong bảy tháng, sản xuất công nghiệp tăng 21,64%; tổng vốn đầu tư cấp mới và tăng thêm đạt hơn 84.360 tỷ đồng, trong đó vốn FDI cấp mới và điều chỉnh đạt hơn 2,43 tỷ USD. Kết quả này tạo thêm dư địa cho tăng trưởng, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu phải nhanh hơn trong tháo gỡ điểm nghẽn, đẩy tiến độ dự án và đưa nguồn vốn đầu tư sớm chuyển thành năng lực sản xuất, kinh doanh thực tế.
Để hoàn thành các mục tiêu đã đề ra, trước hết phải nâng cao năng lực tổ chức thực hiện, chuyển mạnh từ giao nhiệm vụ sang quản trị bằng kết quả. Mục tiêu chung của tỉnh phải được cụ thể hóa thành trách nhiệm của từng ngành, từng địa phương, gắn với tăng trưởng, thu ngân sách, giải ngân đầu tư, phát triển doanh nghiệp và tạo việc làm. Mỗi nhiệm vụ phải “rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ nguồn lực, rõ kết quả”.
Để hoàn thành các mục tiêu đã đề ra, trước hết phải nâng cao năng lực tổ chức thực hiện, chuyển mạnh từ giao nhiệm vụ sang quản trị bằng kết quả. Mục tiêu chung của tỉnh phải được cụ thể hóa thành trách nhiệm của từng ngành, từng địa phương, gắn với tăng trưởng, thu ngân sách, giải ngân đầu tư, phát triển doanh nghiệp và tạo việc làm. Mỗi nhiệm vụ phải “rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ nguồn lực, rõ kết quả”.
Khi trách nhiệm được lượng hóa bằng tiến độ, sản phẩm và hiệu quả thực tế, quyết tâm chính trị mới chuyển thành kết quả cụ thể. Đặc biệt, cần khơi thông nhanh các nguồn lực có khả năng tạo thêm năng lực tăng trưởng. Đầu tư công phải phát huy vai trò dẫn dắt; các vướng mắc về thủ tục, đất đai, giải phóng mặt bằng phải được xử lý theo từng dự án, từng thời hạn và từng đầu mối chịu trách nhiệm. Những công trình có khả năng mở rộng không gian phát triển, tăng cường kết nối và tạo năng lực sản xuất mới như cao tốc Vinh - Thanh Thủy, Nhà máy điện khí LNG Quỳnh Lập, mở rộng Khu kinh tế Đông Nam, Cảng nước sâu Cửa Lò cần được thúc đẩy tiến độ. Đồng thời, đột phá về thể chế và cải cách hành chính phải tập trung trực tiếp vào những điểm nghẽn của đầu tư, sản xuất, kinh doanh; phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm tra, giám sát và trách nhiệm; chuyển đổi số phải góp phần rút ngắn thời gian xử lý và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp
Tăng trưởng hai con số đòi hỏi mỗi vùng, mỗi địa phương phải tạo ra phần đóng góp cụ thể vào tăng trưởng chung. Ven biển phát huy lợi thế kinh tế biển, logistics, chế biến thủy sản và du lịch; những địa bàn có lợi thế công nghiệp tập trung phát triển sản xuất, dịch vụ và đô thị; miền Tây Nghệ An khai thác hiệu quả tiềm năng dược liệu, cây ăn quả, lâm nghiệp, chăn nuôi và thương mại biên giới. Đây cũng là sự tiếp nối một bài học có giá trị từ mùa Thu năm 1945: thống nhất về mục tiêu nhưng không cứng nhắc về phương thức; mỗi địa bàn phải tìm được cách đi phù hợp nhất với điều kiện và lợi thế của mình.
Kinh tế tư nhân cần được phát huy như một động lực quan trọng của tăng trưởng. Mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 30.000-32.000 doanh nghiệp hoạt động, khu vực kinh tế tư nhân đóng góp 50-60% GRDP, 65-70% tổng thu ngân sách và giải quyết việc làm cho khoảng 85% lao động đặt ra yêu cầu tiếp tục cải thiện thực chất môi trường đầu tư, tạo thuận lợi hơn trong tiếp cận đất đai, vốn, công nghệ và thị trường; đồng thời ưu tiên những dự án có hàm lượng công nghệ cao, công nghệ xanh, chế biến sâu và khả năng tạo giá trị gia tăng lớn.
UBND tỉnh Nghệ An phối hợp với Tập đoàn Sun Group tổ chức chương trình nghệ thuật Nghệ An - nơi ánh dương bừng sáng nhân dịp Cách mạng Tháng 8 và Quốc Khánh 2/9
Về dài hạn, tăng trưởng cao chỉ bền vững khi dựa trên năng suất, khoa học - công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao và kết cấu hạ tầng đồng bộ. Nghệ An cần đồng thời nâng cao chất lượng tăng trưởng, sức cạnh tranh và hiệu quả sử dụng nguồn lực; chuyển tiềm năng về công nghiệp, kinh tế biển, nông nghiệp, dịch vụ, du lịch thành dự án, sản phẩm và giá trị gia tăng cụ thể. Kết quả phát triển phải được thể hiện bằng việc làm, thu nhập, chất lượng giáo dục, y tế, an sinh xã hội và thu hẹp khoảng cách giữa các vùng, nhất là miền Tây Nghệ An và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Cùng với thúc đẩy tăng trưởng, cần bảo đảm người dân được thụ hưởng ngày càng đầy đủ hơn thành quả phát triển, được chăm lo về an sinh xã hội, có việc làm, thu nhập và điều kiện sống ổn định. Đây cũng là cách củng cố niềm tin, tạo sự đồng thuận và phát huy sức dân cho quá trình phát triển của tỉnh.
Bài học từ Cách mạng Tháng Tám ở Nghệ An vẫn có giá trị trong tổ chức thực hiện hiện nay: chuẩn bị kỹ, dựa vào sức dân, nắm thời cơ, thống nhất mục tiêu và linh hoạt trong cách làm. Phát huy tinh thần đó là nâng cao năng lực lãnh đạo, tháo gỡ điểm nghẽn, sử dụng hiệu quả nguồn lực và tổ chức thực hiện quyết liệt. Đây là cơ sở để Nghệ An duy trì tăng trưởng hai con số, nâng cao chất lượng phát triển và phấn đấu đến năm 2030 trở thành tỉnh khá của cả nước./.
Phạm Ngọc Cảnh - Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận tỉnh Nghệ An
