Nguyện vọng chính đáng của người dân
Tại xã Quỳnh Lưu, khu tái định cư phục vụ dự án được quy hoạch tại vùng ao, hồ của thôn 1 Quỳnh Giang, với diện tích gần 5 ha, tổng mức đầu tư 70 tỷ đồng, bố trí 117 lô đất tái định cư.
Dự án đã được khởi công từ đầu tháng 5/2026 và hiện đang triển khai các hạng mục san nền, bóc phong hóa, đào đắp nền đường. Theo UBND xã Quỳnh Lưu, sau gần 1 tháng thi công, giá trị khối lượng thực hiện đạt khoảng 14% tổng giá trị hợp đồng.
Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, địa phương đang gặp vướng mắc liên quan đến 3 hộ dân, trong đó có 2 trường hợp điển hình là gia đình ông Nguyễn Văn Thế và ông Lê Đức Diệu. Đây đều là các hộ có nguồn gốc sử dụng đất đặc thù, phát sinh từ việc “đổi đất” cách đây 20 năm.
Theo hồ sơ, năm 2006, thực hiện chủ trương xây dựng nhà văn hóa thôn, chính quyền địa phương đã vận động người dân tự nguyện đổi đất ở để tạo quỹ đất công cộng.
Gia đình ông Nguyễn Văn Thế đổi 300m² đất ở lấy 500m² đất tại khu vực ao, đầm; gia đình ông Lê Đức Diệu đổi 600m² đất ở và được bố trí 500m² đất cùng khu vực. Sau khi đổi đất, các hộ đã san lấp, xây dựng nhà cửa kiên cố và sinh sống ổn định cho đến nay.
Hiện nay, khi triển khai khu tái định cư, toàn bộ diện tích đất của gia đình ông Nguyễn Văn Thế nằm trong vùng dự phòng quy hoạch, còn đất của gia đình ông Lê Đức Diệu nằm trực tiếp trong phạm vi quy hoạch. Điều đáng nói, do chưa hoàn tất thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho nơi ở mới nên việc bồi thường, bố trí tái định cư đang gặp nhiều lúng túng.
Trao đổi với phóng viên, cả 2 hộ dân đều mong muốn được tái định cư tại chỗ để ổn định cuộc sống bởi đã gắn bó lâu dài với khu vực này. Trường hợp không thể tái định cư tại chỗ, các hộ đề nghị được bố trí đất trong khu tái định cư theo đúng giá quy định của Nhà nước.
Riêng gia đình ông Lê Đức Diệu, căn nhà hiện nay được xây dựng hoàn toàn bằng gỗ, có giá trị lớn về kinh tế và văn hóa, với nhiều chi tiết chạm khắc công phu. Gia đình mong muốn được xem xét phương án tái định cư phù hợp để hạn chế tối đa thiệt hại.
Ông Hoàng Quốc Hoàn - Phó Chủ tịch UBND xã Quỳnh Lưu cho biết, địa phương đang tiếp tục phối hợp với các ngành chức năng rà soát hồ sơ pháp lý, lắng nghe ý kiến, nguyện vọng của người dân, để đề xuất phương án giải quyết phù hợp.
“Dù nguồn gốc là đất đổi đất từ nhiều năm trước và hiện cả 2 hộ vẫn chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, song địa phương sẽ xem xét, giải quyết theo hướng bảo đảm quyền lợi cao nhất cho người dân. Xã đang tập trung rà soát hồ sơ, hoàn thiện các thủ tục liên quan và phấn đấu xử lý dứt điểm trong tháng 6 tới”, ông Hoàng Quốc Hoàn cho biết.
Thực tế, vướng mắc trong công tác tái định cư không chỉ diễn ra ở xã Quỳnh Lưu. Trước đó, tại xã An Châu, vẫn còn 1 hộ dân kiến nghị được bồi thường bằng đất nông nghiệp với diện tích hơn 1.000m².
Tại xã Nghi Lộc, khu tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng Dự án Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam có diện tích quy hoạch hơn 49.486m², gồm 162 thửa đất. Hiện, địa phương đang hoàn thiện hồ sơ thẩm định, phê duyệt dự toán, bản vẽ thi công và thực hiện các thủ tục chỉ định thầu theo quy định.
Về công tác bồi thường, hỗ trợ, đến nay, đã có 96/98 hộ dân ký hồ sơ, tương ứng 148 thửa đất; phương án bồi thường, hỗ trợ đã được công khai. Tuy nhiên, vẫn còn 2 hộ với 2 thửa đất nông nghiệp chưa ký do thiếu diện tích sau chỉnh trang đồng ruộng và đề nghị được xem xét bồi thường phần diện tích này.
Đẩy nhanh tiến độ các khu tái định cư
Dự án Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đoạn qua Nghệ An có chiều dài khoảng 85,5 km, đi qua 18 xã, phường, với khối lượng giải phóng mặt bằng rất lớn. Tổng diện tích đất cần thu hồi ước khoảng 519 ha, ảnh hưởng trực tiếp đến khoảng 2.150 hộ dân; trong đó, có 1.782 hộ phải bố trí tái định cư.
Theo kế hoạch, toàn tỉnh dự kiến hình thành 41 khu tái định cư với tổng diện tích hơn 102 ha, tổng mức đầu tư khoảng 1.450 tỷ đồng. Các khu tái định cư được triển khai tại nhiều địa phương, nhằm đáp ứng nhu cầu di dời, ổn định đời sống cho người dân vùng dự án. Trong đó, nhiều địa phương có số lượng khu tái định cư lớn như xã Minh Châu 6 khu, xã Lam Thành 5 khu, xã Yên Trung và xã Hưng Nguyên mỗi địa phương 4 khu.
Theo Sở Xây dựng, tính đến cuối tháng 4/2026, trong tổng số 41 khu tái định cư, đã có 19 khu được phê duyệt trích đo phục vụ công tác giải phóng mặt bằng; 7 khu đang trình thẩm định, phê duyệt; 8 khu đang triển khai ký quy chủ.
Tuy nhiên, hiện vẫn còn 7 khu chưa triển khai lựa chọn đơn vị thực hiện trích đo, ký quy chủ.
Cùng với việc hoàn thiện thủ tục đầu tư, các địa phương cũng đang tập trung đẩy nhanh công tác kiểm kê, áp giá bồi thường và giải phóng mặt bằng.
Đến nay, đã có 8 khu hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng; 6 khu hoàn thành kiểm kê, áp giá và công khai phương án bồi thường, hỗ trợ; 5 khu đang kiểm kê, kiểm đếm tại thực địa.
Hiện, còn 22 khu đang thực hiện trích lục, trích đo nên chưa ban hành thông báo thu hồi đất.
Đáng chú ý, đã có 8 khu tái định cư được triển khai thi công. Nhiều địa phương đang đồng thời thực hiện các thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng và hoàn thiện hồ sơ pháp lý nhằm rút ngắn thời gian triển khai, đáp ứng yêu cầu tiến độ của dự án trọng điểm quốc gia.
Thực tế cho thấy, bên cạnh yêu cầu về tiến độ, điều quan trọng nhất trong công tác tái định cư vẫn là tạo được sự đồng thuận của người dân.
Việc giải quyết kịp thời những trường hợp đặc thù, tồn tại kéo dài nhiều năm không chỉ giúp tháo gỡ “nút thắt” giải phóng mặt bằng mà còn góp phần để Dự án Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam triển khai thuận lợi trong thời gian tới.
Tại xã Nghi Lộc, khu tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng Dự án Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam có diện tích quy hoạch hơn 49.486m², gồm 162 thửa đất. Hiện, địa phương đang hoàn thiện hồ sơ thẩm định, phê duyệt dự toán, bản vẽ thi công và thực hiện các thủ tục chỉ định thầu theo quy định.
Về công tác bồi thường, hỗ trợ, đến nay, đã có 96/98 hộ dân ký hồ sơ, tương ứng 148 thửa đất; phương án bồi thường, hỗ trợ đã được công khai. Tuy nhiên, vẫn còn 2 hộ với 2 thửa đất nông nghiệp chưa ký do thiếu diện tích sau chỉnh trang đồng ruộng và đề nghị được xem xét bồi thường phần diện tích này.
Đẩy nhanh tiến độ các khu tái định cư
Dự án Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đoạn qua Nghệ An có chiều dài khoảng 85,5 km, đi qua 18 xã, phường, với khối lượng giải phóng mặt bằng rất lớn. Tổng diện tích đất cần thu hồi ước khoảng 519 ha, ảnh hưởng trực tiếp đến khoảng 2.150 hộ dân; trong đó, có 1.782 hộ phải bố trí tái định cư.
Theo kế hoạch, toàn tỉnh dự kiến hình thành 41 khu tái định cư với tổng diện tích hơn 102 ha, tổng mức đầu tư khoảng 1.450 tỷ đồng. Các khu tái định cư được triển khai tại nhiều địa phương, nhằm đáp ứng nhu cầu di dời, ổn định đời sống cho người dân vùng dự án. Trong đó, nhiều địa phương có số lượng khu tái định cư lớn như xã Minh Châu 6 khu, xã Lam Thành 5 khu, xã Yên Trung và xã Hưng Nguyên mỗi địa phương 4 khu.
Theo Sở Xây dựng, tính đến cuối tháng 4/2026, trong tổng số 41 khu tái định cư, đã có 19 khu được phê duyệt trích đo phục vụ công tác giải phóng mặt bằng; 7 khu đang trình thẩm định, phê duyệt; 8 khu đang triển khai ký quy chủ.
Tuy nhiên, hiện vẫn còn 7 khu chưa triển khai lựa chọn đơn vị thực hiện trích đo, ký quy chủ.
Cùng với việc hoàn thiện thủ tục đầu tư, các địa phương cũng đang tập trung đẩy nhanh công tác kiểm kê, áp giá bồi thường và giải phóng mặt bằng.
Đến nay, đã có 8 khu hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng; 6 khu hoàn thành kiểm kê, áp giá và công khai phương án bồi thường, hỗ trợ; 5 khu đang kiểm kê, kiểm đếm tại thực địa.
Hiện, còn 22 khu đang thực hiện trích lục, trích đo nên chưa ban hành thông báo thu hồi đất.
Đáng chú ý, đã có 8 khu tái định cư được triển khai thi công. Nhiều địa phương đang đồng thời thực hiện các thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng và hoàn thiện hồ sơ pháp lý nhằm rút ngắn thời gian triển khai, đáp ứng yêu cầu tiến độ của dự án trọng điểm quốc gia.
Thực tế cho thấy, bên cạnh yêu cầu về tiến độ, điều quan trọng nhất trong công tác tái định cư vẫn là tạo được sự đồng thuận của người dân.
Việc giải quyết kịp thời những trường hợp đặc thù, tồn tại kéo dài nhiều năm không chỉ giúp tháo gỡ “nút thắt” giải phóng mặt bằng mà còn góp phần để Dự án Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam triển khai thuận lợi trong thời gian tới.
