Nhiều dịch vụ, trải nghiệm mới
Những ngày áp Tết, nhiều gia đình đã “lên lịch” du Xuân bên người thân yêu, bè bạn. Ngoài chọn du Xuân ở tỉnh khác, rất nhiều nhóm bạn bè, gia đình cũng chọn sẽ ghé thăm các bản làng miền Tây quê hương. Đó hẳn là sự lựa chọn đúng, bởi Xuân Bính Ngọ này, miền Tây xứ Nghệ đã có nhiều điểm mới về dịch vụ, du lịch.
.jpg)
Ví như ở các xã trên địa bàn huyện Con Cuông cũ, nếu trước đây vẫn là những điểm đến quen thuộc gắn với ẩm thực, múa sạp của đồng bào dân tộc Thái như bản Nưa, bản Xiềng, bản Khe Rạn, thác Khe Kèm… thì năm nay, thêm nhiều homestay mới và các dịch vụ mới như: điểm check-in, trải nghiệm “núi cao thuốc quý”, mua sắm hơn 15 loại sản phẩm OCOP tại vườn thảo dược của Công ty Dược liệu Pù Mát (xã Con Cuông). Ở đây còn có thêm các điểm ngủ, nghỉ, các quán ẩm thực phục vụ xuyên tết như: các homestay ở bản Xiềng, bản Nưa, các bản Bãi Gạo, Khe Choăng ở Châu Khê…
Đây cũng là những địa điểm du lịch nằm trong Vườn di sản ASEAN Pù Mát với luồng sinh khí mới từ chính sách phát triển du lịch bền vững. Theo định hướng mới nhất của tỉnh Nghệ An, Vườn Quốc gia Pù Mát và các vùng đệm không chỉ dừng lại là điểm tham quan đơn thuần. Với chiến lược bảo tồn gắn với sinh kế giai đoạn 2026-2030, nơi đây đang trở thành hình mẫu cho du lịch "có trách nhiệm". Du khách đến Con Cuông giờ đây không chỉ để ngắm cảnh, mà còn được khuyến khích tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường, trải nghiệm các tour du lịch sinh thái chuyên sâu, khám phá đa dạng sinh học trong vùng lõi Vườn di sản ASEAN.
- Người dân bản Nưa, xã Con Cuông (nằm trong VQG Pù mát) tự tay chế biến các món ăn dân tộc phục vụ khách du lịch. Ảnh: Hoài Thu
Tại xã Mường Lống, chị Lê Thị Vân, chủ homestay Mường Lống village cho biết, chị khai trương homestay này được hơn 2 tháng và sẽ mở cửa phục vụ xuyên Tết Bính Ngọ. Cùng với cơ sở của chị Vân, ở Mường Lống còn có 4 homestay tại các nhà dân và 1 khu dịch vụ cao cấp được đầu tư bài bản. Mường Lống từ lâu đã được ví là "Sapa xứ Nghệ" với những vườn mận trắng trời. Hiện nay, dịch vụ homestay đang dần "số hóa" với các chỉ dẫn được tích hợp trên mã QR giới thiệu rộng rãi. Ở Mường Lống, du khách có thể lựa chọn giá dịch vụ ngủ, nghỉ từ 100 ngàn đồng/người/đêm đến 600 ngàn đồng đến trên 1 triệu đồng/phòng/đêm có tiện nghi hiện đại, sạch sẽ. Giá dịch vụ ăn uống cũng dao động từ 150-200 ngàn đồng/người với đầy đủ các món gà đen, lợn đen, các loại thịt giàng, xôi, bánh nếp và các loại rau cải Mông trồng ở đỉnh núi trong lành.
Dạo bước trong bản Mường Lống 1, du khách còn bị níu chân bởi sắc màu rực rỡ của Làng nghề thêu thổ cẩm Mông Pà Tâu. Đây là làng nghề thêu thổ cẩm đầu tiên của đồng bào Mông ở Nghệ An. Từng đường kim mũi chỉ không chỉ dệt nên hoa văn, mà còn dệt nên khát vọng thoát nghèo, dệt nên niềm tự hào văn hóa ngay trên chính mảnh đất quê hương. Điều đáng quý là người dân nơi đây không làm du lịch theo kiểu "mạnh ai nấy làm". Sự ra đời của Hợp tác xã Nông nghiệp và Du lịch cộng đồng Mường Lống là minh chứng cho tinh thần đoàn kết.
.jpg)
Những người nông dân chân lấm tay bùn giờ đây khoác lên mình "chiếc áo mới": Vừa là ông chủ, bà chủ, vừa là nhân viên, lại vừa là người trực tiếp lao động sản xuất. Chính sự chân chất, hiếu khách kết hợp với cách làm bài bản – dưới sự hỗ trợ chuyên môn và kinh phí từ Quỹ Môi trường toàn cầu đã tạo nên một Mường Lống vừa chuyên nghiệp, vừa đậm đà bản sắc.
Tạm biệt Mường Lống, xuôi về xã biên giới Nậm Cắn. Nếu Mường Lống quyến rũ bởi mây ngàn, thì Nậm Cắn lại sôi động với nhịp đập kinh tế cửa khẩu và mô hình "liên kết hộ" đầy sáng tạo. Trong ngôi nhà sàn vững chãi tại bản Trường Sơn, chị Lầu Y Ài đang tất bật chuẩn bị những mẻ thịt gác bếp cho dịp Tết Nguyên đán. Chị Y Ài là điển hình cho thế hệ phụ nữ vùng cao biết làm kinh tế giỏi. Chị kể, trước đây gia đình sống chủ yếu bằng nghề chăn nuôi tự phát, được chăng hay chớ. Nhưng 3 năm trở lại đây, nhờ liên kết với các hộ làm du lịch, kinh tế gia đình đã khấm khá hẳn lên.
“Mấy năm nay giá bán trâu, bò, dê và gà mà gia đình nuôi có cao hơn, thu nhập ổn định hơn khi liên kết với các hộ khác để làm du lịch và cung cấp dịch vụ ẩm thực,” chị Y Ài bộc bạch với nụ cười rạng rỡ.
Dẫn chúng tôi thăm cơ ngơi nằm chênh vênh bên sườn núi nhưng vô cùng chắc chắn, chị khoe đàn gia súc "khủng" với hơn 30 con dê, 7-8 con bò và hơn 200 con gà đen bản địa. Điều đặc biệt là chị không còn phải vất vả dắt từng con dê ra chợ cửa khẩu chờ người mua ép giá như trước. “Nay thì có khách đến tận nhà mua vì họ đã đặt hàng trước, và giá cả lại ổn định,” chị nói.
.jpg)
Khách hàng "ruột" của chị chính là những người làm du lịch như ông Xồng Bá Lầu – chủ một homestay trong xã. Ông Lầu cho biết, cơ sở của ông đã "ký hợp đồng" bao tiêu cả năm với hộ chị Y Ài.
“Đặc biệt vào các tháng áp Tết Nguyên đán, nếu không đặt hàng với các hộ dân để có thực phẩm tươi sạch thì sẽ rất bị động. Bởi thời gian này người dân thường dồn nguồn cung để làm các loại thịt giàng, lạp xưởng,” ông Lầu chia sẻ.
Mối liên kết chặt chẽ giữa người nuôi trồng và người làm dịch vụ này chính là chìa khóa phát triển bền vững. Ông Lầu Bá Chày – Chủ tịch UBND xã Nậm Cắn khẳng định, với tổng đàn gia súc gia cầm hơn 23.000 con, xã đang định hướng mạnh mẽ việc phát triển kinh tế gắn với du lịch cộng đồng. Mô hình này không chỉ giúp tiêu thụ nông sản tại chỗ mà còn đảm bảo nguồn thực phẩm tươi ngon, an toàn – yếu tố tiên quyết để giữ chân du khách.
Trên cung đường Quốc lộ 7A từ Con Cuông đến Mường Lống, Nậm Cắn, du khách còn có nhiều lựa chọn khác khi dừng chân ở điểm dừng chân rừng săng lẻ Tam Quang, điểm du lịch Khe Cớ (xã Tam Đình cũ); mua sắm nông sản ở bản Na Tổng xã Tam Thái, bản Mác xã Tương Dương.
Qua xã Mường Xén có thể lên rẻo cao Tây Sơn săn mây, ngắm rừng pơmu, ngồi dưới những mái nhà cổ samu hàng trăm năm tuổi để nghe hát dân ca của đồng bào Mông và nghe chuyện giữ rừng, giữ truyền thống văn hoá giữa dòng chảy hiện đại. Nếu lên đúng dịp hoa anh đào nở, Mường Típ sẽ là trải nghiệm khó quên cho những du khách đam mê check - in.
Một lựa chọn khác, đó là đến với các bản làng ở Na Ngoi – nơi có đỉnh Puxailaileng cao trên 2.700m so với mực nước biển, nơi lưu dấu rừng tự nhiên đại ngàn hùng vỹ với ngập trời các loại hoa và mây, thảo dược, nông sản đặc trưng. Nơi đây tương truyền trên đỉnh núi cao nhất còn có xác máy bay địch bị bắn rơi, dấu tích của cuộc kháng chiến giữ nước của đồng bào vùng cao.
Nơi mâm cơm kể chuyện bản sắc
Sau hành trình khám phá thiên nhiên và mô hình kinh tế, du khách sẽ có những phút giây lắng đọng bên bếp lửa nhà sàn, nhâm nhi chén trà chén rượu ấm nồng cùng những tâm sự vui vẻ cùng người thân, bạn bè. Những giây phút ấy, giữa tiết xuân ngập trời của một năm mới vừa khởi động, nếu có một cách nào đó để chạm vào trái tim của một dân tộc mà không cần ngôn ngữ, đó chính là qua mâm cơm sum vầy.
Ẩm thực miền Tây Nghệ An, từ bản làng người Thái, người Mông đến vùng biên viễn giáp Lào, không đơn thuần là chuyện ăn uống. Đó là một "kho tàng văn hóa rực rỡ", là sợi dây kết nối con người với đất đai và thần linh. Ví như ở Nậm Cắn, du khách có thể thưởng thức các món ẩm thực của đồng bào tại homestay, hoặc tại chợ cửa khẩu quốc tế Nậm Cắn dịp cuối tuần.
Đối với đồng bào người Mông hay người Thái, trong mâm cơm ngày Tết, chõ xôi (Híp) luôn được đặt ở vị trí trang trọng nhất. Hạt gạo nếp nương, sau khi được đồ chín bằng hơi nước, trở nên trắng trong, dẻo thơm và không dính tay.
Nếu xôi nếp là nền tảng, thì các món ăn kèm chính là những lời chúc phúc. Món lạp, trong tiếng Lào nghĩa là "Lộc", là may mắn – luôn hiện diện trong những dịp trọng đại như Tết hay lễ cưới. Vị cay nồng của ớt, mùi thơm đặc trưng của mắc khén hòa quyện với thịt băm tạo nên một dư vị riêng biệt mang hơi thở của núi rừng. Mâm cơm tết của đồng bào còn có món Pá Pình Tộp (cá nướng). Những con cá tươi rói từ suối, từ ao nhà vừa được đánh bắt, tẩm ướp gia vị là cây lá trong vườn nhà và nướng trên than hồng.
.jpg)
Những món ăn được tạo nên từ gia vị, nguyên liệu thiên nhiên chính là điều khiến du khách phương xa nhớ mãi. Từ miếng da trâu thô cứng, tưởng chừng như bỏ đi, qua bàn tay khéo léo của các mẹ, các chị lại trở thành đặc sản. Da trâu ninh nhừ với lá môn, với đột mây… hay làm nộm, trở nên dẻo mềm, thấm đẫm nhựa sống của rừng già. Hay như món Nậm nhọc của người Thái, món xụm Lào, các loại thịt bò, lợn giàng trên bếp than... tất cả tạo nên một "bản giao hưởng của vị giác". Ở đó, mỗi món ăn là một nốt nhạc, và mâm cơm sum họp chính là khuông nhạc giúp các thành viên trong gia đình cùng nhau tấu lên giai điệu của hạnh phúc và lòng biết ơn.
Khi màn đêm buông xuống, sương lạnh bao phủ núi rừng, cũng là lúc bếp lửa trong mỗi nếp nhà sàn trở nên ấm áp hơn bao giờ hết. Đối với đồng bào vùng cao, bếp củi không chỉ là nơi nấu nướng, mà là trung tâm sinh hoạt, là nơi giữ hồn cho ngôi nhà. Mọi công đoạn chế biến, từ tẩm ướp cá, đồ xôi đến nướng thịt đều diễn ra quanh bếp lửa. Trong ánh lửa bập bùng, những câu chuyện về mùa màng, về tổ tiên được ông bà, cha mẹ kể lại cho con cháu. Đó là cách mà văn hóa được trao truyền một cách tự nhiên và bền bỉ nhất. Giữa nhịp sống hiện đại, khi mà công nghệ số và mã QR đã len lỏi vào tận bản làng, thì những bữa cơm sum họp bên bếp lửa vẫn là "thành trì" vững chắc để bản sắc không bị phai nhạt.
Từ những mô hình kinh tế mới của chị Y Ài, những mã QR tiện lợi ở Mường Lống, cho đến hương vị bất biến của món Lạp ngày Tết, những thức quà nông sản, thổ cẩm... tất cả đang góp phần tạo nên một diện mạo mới cho du lịch miền Tây xứ Nghệ: Vừa hiện đại, năng động, lại vừa thâm trầm, sâu lắng. Đó là hành trình mà bất cứ ai cũng nên trải nghiệm ít nhất một lần trong đời, để thấy yêu hơn từng tấc đất, từng con người nơi biên cương Tổ quốc.
