Trong một cuộc phỏng vấn, Tổng biên tập tạp chí GQ, Will Welch, cho rằng việc xây dựng mối quan hệ với nhóm độc giả trung thành là “sợi dây cứu sinh cuối cùng” nếu ngành báo chí muốn tồn tại trong giai đoạn thay đổi công nghệ hiện nay.
Nhận định này xuất phát từ một thực tế cơ bản của nghề báo. Báo chí không chỉ là việc viết bài. Nhà báo David Cohn từng mô tả bản chất của báo chí là quá trình thu thập, chọn lọc và phân phối thông tin thông qua nhiều lớp kiểm soát chặt chẽ, bao gồm tính chính xác, đạo đức nghề nghiệp, xác minh và phục vụ lợi ích công chúng.
Khi AI ngày càng có khả năng tạo ra nội dung với quy mô lớn, thậm chí dần được tích hợp các công cụ kiểm chứng, giá trị của báo chí được cho là đang dịch chuyển. Thay vì nằm ở việc sản xuất nội dung đơn thuần, giá trị của nghề báo ngày càng gắn với quy trình thu thập thông tin, kiểm chứng dữ liệu, đặt sự kiện vào bối cảnh và xây dựng niềm tin với công chúng.
Từ góc nhìn này, một số chuyên gia cho rằng thế giới không nhất thiết cần thêm nội dung báo chí, nhưng cần những mối quan hệ đáng tin cậy với các nhà báo.
Trong nhiều năm qua, các tòa soạn đã tập trung mạnh vào việc tối ưu hóa thuật toán, tăng tương tác trên mạng xã hội và áp dụng các công cụ sản xuất nội dung tự động. Trong quá trình đó, yếu tố quan trọng nhất của nghề báo lại bị xem nhẹ, đó là sự kết nối thực sự giữa nhà báo và cộng đồng mà họ đưa tin.
Giới truyền thông ngày càng thành thạo trong việc đặt câu hỏi, nhưng ít thể hiện rằng họ thực sự lắng nghe câu trả lời. Các hệ thống quản lý nội dung được đầu tư mạnh, trong khi việc xây dựng quan hệ với độc giả lại ít được chú trọng. Nhiều tòa soạn có khả năng truyền tải thông tin rất nhanh, nhưng lại ít tạo ra những cuộc đối thoại thực sự với cộng đồng.
Một góc nhìn đáng chú ý đến từ Vivek Murthy, Tổng Y sĩ Mỹ, người từng cảnh báo về tình trạng cô đơn gia tăng trong xã hội. Ông cho rằng cộng đồng được xây dựng dựa trên ba trụ cột: mối quan hệ, phục vụ và mục đích. Báo chí vốn đã có mục đích và tinh thần phục vụ công chúng, nhưng lại chưa chú trọng đủ vào yếu tố mối quan hệ.
Theo nhiều chuyên gia, trong một thế giới tràn ngập thông tin, điều công chúng cần không chỉ là thêm dữ liệu, mà là những người giúp họ hiểu thông tin đó. Điều này đồng nghĩa với việc nhà báo không chỉ đưa tin về cộng đồng, mà cần trở thành một phần của cộng đồng.
Từ đó xuất hiện một cách nhìn mới về vai trò của báo chí. Thay vì chỉ sản xuất nội dung, các tòa soạn có thể đóng vai trò như một “hạ tầng xã hội”, tạo ra không gian để cộng đồng thảo luận các vấn đề phức tạp, duy trì đối thoại dân chủ và tìm kiếm sự hiểu biết chung.
Sự thay đổi này cũng kéo theo cách tiếp cận mới với độc giả. Thay vì chỉ đo lường lượt xem trang, nhiều tòa soạn bắt đầu chú ý hơn đến mức độ gắn kết của độc giả với nội dung. Điều quan trọng không chỉ là bao nhiêu người đọc bài viết, mà là liệu họ có tham gia thảo luận, chia sẻ câu chuyện với cộng đồng hay quay lại vì cảm thấy gắn bó với tòa soạn hay không.
Trong mô hình này, vai trò của quản lý cộng đồng cũng cần được hiểu rộng hơn. Công việc không chỉ dừng ở quản lý mạng xã hội hay trả lời bình luận, mà hướng tới xây dựng mối quan hệ lâu dài giữa tòa soạn và độc giả.
